-Κείμενο: Γεώργιος Μιχαηλίδης, Θεολόγος-
Ζούμε στα χρόνια όπου η απλότητα έγινε σπάνια αρετή και που όλα γύρω μας γίνονται ολοένα πιο σύνθετα. Οι άνθρωποι σκέφτονται πολύ, αναλύουν αδιάκοπα, υπολογίζουν τα πάντα και δυσκολεύονται να βρουν ειρήνη. Οι σχέσεις έγιναν περίπλοκες, οι επιθυμίες πολλαπλασιάστηκαν, οι πληροφορίες μάς κατακλύζουν και η καρδία διασπάται σε αμέτρητες μάταιες κατευθύνσεις. Ο άνθρωπος της εποχής μας μοιάζει με κάποιον που κρατά στα χέρια του ένα κουβάρι γεμάτο σφιχτούς κόμπους. Προσπαθεί να το ξεμπλέξει, αλλά όσο περισσότερο τραβά τα νήματα τόσο περισσότερο μπερδεύεται. Έχασε την απλότητα που χαρίζει ενότητα πνεύματος, ειρήνη στον νου και καθαρότητα στις προθέσεις. Παρόλα αυτά, η Αγία Γραφή και η Πατερική Παράδοση παρουσιάζουν την απλότητα ως ένα από τα πιο βαθιά γνωρίσματα του Θεού και ως την σπουδαιότερη από τις αρετές του ανθρώπου.
Στην Αγία Γραφή η απλότητα δεν σημαίνει αφέλεια, άγνοια ή πνευματική ανωριμότητα. Σημαίνει καθαρότητα, ακεραιότητα, ευθύτητα και ενότητα της εσωτερικής καρδίας. Ο Κύριος λέγει: «Ο λύχνος του σώματός εστιν ο οφθαλμός· εάν ουν ο οφθαλμός σου απλούς η, όλον το σώμά σου φωτεινόν έσται» (Ματθ. 6:22). Οι Πατέρες ερμηνεύουν τον «απλούν οφθαλμό» ως τον καθαρό νου, που είναι στραμμένος αποκλειστικά προς τον Θεό. Όταν ο άνθρωπος παύσει να είναι διχασμένος, όταν δεν υπηρετεί συγχρόνως τον Θεό και τα πάθη του, τότε ολόκληρη η ύπαρξή του φωτίζεται. Ο απόστολος Παύλος γράφει: «Φοβούμαι μήπως, καθώς ο όφις εξηπάτησε την Εύαν εν τη πανουργία αυτού, ούτω φθαρή τα νοήματα υμών από της απλότητος της εις τον Χριστόν» (Β΄ Κορ. 11:3). Η απλότητα προς τον Χριστό είναι η αδιαίρετη αγάπη και εμπιστοσύνη προς Αυτόν. Είναι η κατάσταση όπου η καρδία δεν διασκορπίζεται σε πολλούς στόχους και σε πολλές εξαρτήσεις. Ακόμη, ο απόστολος Ιάκωβος ο αδελφόθεος λέει: «Αιτείτω δε παρά του διδόντος Θεού πάσιν απλώς και μη ονειδίζοντος» (Ιακ. 1:5). Ο Θεός δίνει «απλώς», δηλαδή γενναιόδωρα, χωρίς υπολογισμούς, χωρίς μικρότητα, χωρίς να ζητά ανταλλάγματα, χωρίς πολλή ανάλυση. Η θεία δωρεά είναι έκφραση της ίδιας της θείας απλότητας. Μια απλότητα που εκφράζεται και περιγράφεται χωρίς συμμορίες, αλλά που δίνει κατανοητό το μήνυμά της.
Η θεολογία της Εκκλησίας διδάσκει ότι ο Θεός είναι απλός, ασύνθετος και αμέριστος. Όλα τα κτιστά όντα αποτελούνται από μέρη. Το σώμα μας αποτελείται από όργανα, η ύλη από στοιχεία, ακόμη και οι σκέψεις μας από πολλές διαφορετικές κινήσεις του νου. Όπου υπάρχει σύνθεση, υπάρχει και η δυνατότητα διάσπασης. Ό,τι συντίθεται μπορεί και να αποσυντεθεί. Ο Θεός όμως δεν είναι έτσι. Δεν αποτελείται από μέρη. Δεν έχει αρχή και τέλος. Δεν εξαρτάται από τίποτε. Δεν έγινε κάτι που προηγουμένως δεν ήταν. Είναι ο Ων, Εκείνος που υπάρχει αιώνια και απόλυτα. Πολλά “απλά” μέρη μπορεί να συνθέσουν μια ύπαρξη ή κατάσταση, όμως δεν το κάνουν σύνθετο κουβάρι. Το καθιστούν συνεργασίες εναρμονισμένων απλοτήτων. Όταν λέμε ότι ο Θεός είναι αγάπη, δεν εννοούμε ότι κατέχει την αγάπη όπως εμείς κατέχουμε ένα χαρακτηριστικό. Όταν λέμε ότι είναι σοφός, δεν εννοούμε ότι απέκτησε σοφία. Ο Θεός δεν έχει την αγάπη…Είναι Αγάπη. Δεν έχει ζωή…Είναι Ζωή. Δεν έχει αγαθότητα…Είναι ο ίδιος Αγαθός. Γι’ αυτό οι Πατέρες ονομάζουν τον Θεό «ασύνθετον». Η θεία ύπαρξη είναι απόλυτη ενότητα. Η Αγία Γραφή φανερώνει αυτήν την πραγματικότητα όταν ο Θεός αποκαλύπτεται στον Μωυσή λέγοντας: «Εγώ ειμί ο Ων» (Έξοδος 3:14). Δεν ορίζει τον εαυτό Του με κάποιο επιμέρους χαρακτηριστικό. Φανερώνει ότι είναι η ίδια η πηγή της υπάρξεως. Η θεία απλότητα είναι επίσης η βάση της θείας αμεταβλησίας. Επειδή ο Θεός είναι τέλειος, δεν έχει ανάγκη να αλλάξει. Επειδή είναι πλήρης, δεν έχει ανάγκη να αποκτήσει κάτι που Του λείπει. Επειδή είναι απλός, παραμένει αιώνια ο Ίδιος. Αυτή η απλότητα του Θεού αντανακλά στον άνθρωπο, κάνοντάς τον πολυσύνθετο, όμως ταυτόχρονα χωρίς συμπλέγματα και κουβάρια παθών.
Όσο ο άνθρωπος πλησιάζει τον Θεό, τόσο απλοποιείται. Αυτό φαίνεται στη ζωή όλων των Αγίων. Οι μεγάλοι Πατέρες της Εκκλησίας, αν και διέθεταν τεράστια σοφία, είχαν παιδική καθαρότητα, η οποία απέρρεε από την καθαρότητα της καρδίας τους. Δεν ήταν πολύπλοκοι άνθρωποι, δεν είχαν διπλά κίνητρα, δεν φορούσαν προσωπεία εαυτών. Ο ίδιος ο Χριστός μάς καλεί: «Εάν μη στραφήτε και γένησθε ως τα παιδία, ου μη εισέλθητε εις την βασιλείαν των ουρανών» (Ματθ. 18:3). Δεν επαινεί την άγνοια των παιδιών, αλλά την καθαρότητα, την εμπιστοσύνη και την απλότητά τους, η οποία είναι αποτέλεσμα σχέσης Θεού και ανθρώπων. Τα παιδιά δεν σκέφτονται όπως οι μεγάλοι, όμως νοιώθουν και πράττουν με την ειλικρίνεια της αίσθησης. Γι’αυτό εάν γεμίσουμε αίσθηση Θεού, θα πράττουμε και σαν παιδιά του! Η αγιότητα δεν είναι συσσώρευση περίπλοκων γνώσεων. Είναι η αποκατάσταση της καρδίας στην αρχική της αρμονική θεϊκή ενότητα. Ο άνθρωπος σήμερα έγινε σύνθετος, ή αλλιώς κερματισμένος. Έχει πολλές επιθυμίες, πολλούς φόβους, πολλούς λογισμούς, πολλές εξαρτήσεις. Θέλει τον Θεό αλλά θέλει και τον κόσμο. Θέλει την εσωτερική ειρήνη αλλά τρέφει το άγχος. Θέλει την αγάπη αλλά υπηρετεί την φιλαυτία. Θέλει την ελευθερία αλλά παραδίδεται στα πάθη. Έτσι η ψυχή διαιρείται, ο νους πηγαίνει προς μια κατεύθυνση, η καρδιά προς άλλη και η πράξη προς μια τρίτη. Ο άνθρωπος χάνει το κέντρο του, τα σταθερά σημεία ύπαρξης και την εσωτερική του ενότητα. Γίνεται σαν ένα κουβάρι μπλεγμένο. Η αμαρτία, στην ουσία της, είναι αυτή ακριβώς η διάσπαση. Είναι η απώλεια της απλότητας που είχε ο άνθρωπος όταν ζούσε ενωμένος με τον Θεό, γι’ αυτό και η πνευματική ζωή δεν είναι τίποτε άλλο παρά η πορεία επιστροφής στην θεϊκή φυσική απλότητα. Μια πορεία όπου οι πολλοί λογισμοί γίνονται προσευχή, οι πολλές επιθυμίες γίνονται αγάπη και οι πολλοί σκοποί γίνονται ο μοναδικός σκοπός: η ένωση με τον Θεό!
Η απλότητα δεν είναι κάποια τυχαία δευτερεύουσα αρετή, αλλά είναι ο τρόπος ουσιαστικής αιώνιας ύπαρξης. Ο Θεός είναι απλός! Οι Άγιοι είναι απλοί! Και κάθε άνθρωπος που επιθυμεί να ζήσει αληθινά καλείται να βαδίσει προς αυτήν την θεϊκή μοναδική απλότητα. Η απλότητα καθαρίζει τον νου, ειρηνεύει την καρδία και θεραπεύει τη διάσπαση της ψυχής. Απομακρύνει τη δολιότητα, την υποκρισία, την πονηρία και την εσωτερική σύγχυση. Επαναφέρει τον άνθρωπο στην αρχική οντολογική αλήθεια. Γι’ αυτό μπορούμε να πούμε ότι η απλότητα είναι φίλτρο αθανασίας και καλής ζωής. Ό,τι περνά μέσα από αυτό το φίλτρο καθαρίζεται! Οι σκέψεις, οι επιθυμίες, οι σχέσεις και οι αποφάσεις αποκτούν ανεξάντλητη διαύγεια. Και όταν η καρδία γίνει πραγματικά απλή, τότε γίνεται όντως κατοικητήριο του Αγίου Πνεύματος. Διότι ο άνθρωπος που απέκτησε την απλότητα πλησιάζει Εκείνον που είναι ο μόνος απόλυτα Απλός, ο μόνος απόλυτα Ενιαίος, ο μόνος αιώνιος και αθάνατος Θεός. Απλότητα και αρμονία, χαρακτηριστικά του Θεού και λύση στο σύμπλεγμα των παθών!