-Κείμενο: Γεώργιος Μιχαηλίδης, Θεολόγος-
Η πλεονεξία αρχίζει από το βλέμμα. Ένα βλέμμα με κάνει μοιχό, μια μικρή βρισιά όπως το βλάκας με στέλνει στην κόλαση. Ο άνθρωπος αντικρίζει τον κόσμο, και αντί να τον δεχθεί ως δώρο δοξολογίας, τον μετατρέπει σε αντικείμενο χρήσης. Εκεί όπου θα έπρεπε να γεννηθεί η ευχαριστία, γεννιέται η απαίτηση. Το καλό δεν βιώνεται πλέον ως σχέση αλλά ως ιδιοκτησία. Η καρδιά παύει να κοινωνεί και αρχίζει να κατέχει. Γι’ αυτό η Γραφή λέει “πλεονεξία εστί ειδωλολατρία. Κολ. 3:5”. Ο πλεονέκτης άνθρωπος παύει να στρέφεται προς τον Θεό και στρέφεται προς τον εαυτό του. Λατρεύει το “δικό του” αντί για τον Δημιουργό του, όπου από εκεί ξεκινά η πτώση: όταν το πρόσωπο του άλλου δεν αντιμετωπίζεται ως μυστήριο σχέσης, αλλά ως αντικείμενο χρήσης και κατάχρησης. Ο Απόστολος Παύλος μπορεί να αναφέρεται στα σαρκικά αμαρτήματα, όμως καταλήγει στην πλεονεξία, η οποία είναι η ρίζα όλων. Η ρίζα για οποιαδήποτε κατρακύλα.
Η διαστροφή αυτή φαίνεται καθαρά μέσα στις ανθρώπινες σχέσεις. Ο σύζυγος παύει να βλέπει τη σύζυγο ως πρόσωπο ιερό και ελεύθερο, και την αντιμετωπίζει ως ιδιοκτησία. Αντί να είναι η σχέση βασισμένη στην δοτικότητα και στην θυσία, αρχίζει και βασίζεται στην χρησιμοποίηση. Η αγάπη γίνεται απαίτηση, η εγγύτητα καταναγκασμός, και η διαφωνία απειλή. Έτσι γεννιούνται ταπεινώσεις, βία, ακόμη και βιασμοί μέσα στον ίδιο τον χώρο που προοριζόταν για ασφάλεια. Δεν πρόκειται απλώς για έλλειψη συναισθήματος. Είναι η απαίτηση του εγώ να επιβεβαιωθεί ως κυρίαρχο. Η πλεονεξία δεν αρκείται στα πράγματα, αλλά ζητά την εξουσία πάνω στο σώμα και την ψυχή των άλλων όντων. Και εν τέλει καταλήγει σε διαστροφικά αποτελέσματα.
Υπάρχουν και περιπτώσεις που αυτό γίνεται με όμορφα λόγια, με χαμόγελα. Αγάπες απάτες ουσιαστικά. Όμως δεν αλλάζει το γεγονός ότι τελικά, απλώς εκμεταλλεύεται τον σύντροφο για να περνάει καλά, να σβήνει την φωνή της συνείδησης και να μπορεί να πορεύεται απαράλλακτος με αποκούμπι. Αυτό είναι μια από τις πιο ύπουλες διαστροφές, γιατί ζει μέσα σε μια κοιμισμένη συνείδηση.
Ακόμη τραγικότερα φανερώνεται η πλεονεξία στα παιδιά. Το παιδί, αντί να βιώνεται ως δώρο Θεού, γίνεται προέκταση του εγωισμού. Πρέπει να είναι όπως το θέλω, να ζήσει όπως αποφασίζω, να καλύψει τα κενά μου. Όταν δεν το κάνει, γεννιέται ο θυμός. Η κακοποίηση παιδιών συχνά δεν πηγάζει από στιγμιαία οργή, αλλά από την αρρωστημένη ανάγκη κυριαρχίας: να επιβεβαιωθεί το εγώ πάνω σε μια αδύναμη ύπαρξη. Ακόμη και οι πιο σκοτεινές πράξεις, οι ακραίες μορφές βίας ή η αφαίρεση ζωής, αποκαλύπτουν την ίδια ρίζα και την αδυναμία του ανθρώπου να δεχθεί ότι ο άλλος δεν του ανήκει. Πολλοί άνθρωποι δαιμονικά καταλήγουν σε πράξεις μισητές, καταπίεσης, μέχρι και σεξουαλικής κακοποίησης. Και όλο αυτό ξεκινάει από το σημείο ότι ποτέ δεν σεβάστηκαν τον απέναντι, ποτέ δεν λυπήθηκαν. Συνεχώς ήθελαν να καλύπτουν τα ακόρεστα βάθη της λαίμαργης όρεξης.
Στο βάθος βλέπουμε να υπάρχει μια εσωτερική άρρωστη πείνα. Ο άνθρωπος κυνηγά διαρκώς μια ένταση ευχαρίστησης, μια εσωτερική ανταμοιβή που ποτέ δεν διαρκεί. Όσο περισσότερο ικανοποιεί την επιθυμία του, τόσο λιγότερο γεμίζει. Έτσι ζητά ισχυρότερη εμπειρία, εντονότερη επιβολή, βαθύτερο έλεγχο των καταστάσεων. Η διαστροφή γεννιέται όταν η απόλαυση δεν αρκεί πια και το εγώ απαιτεί περισσότερη επιβεβαίωση. Δεν είναι απλώς ηδονή το αποτέλεσμα. Είναι η απελπισμένη προσπάθεια να γεμίσει ένα κενό χωρίς Θεό. Ο άνθρωπος τότε δεν μπορεί να σβήσει την επιθυμία, όμως την τροφοδοτεί και εκείνη τον κατατρώει αργά. Αυτή η αχόρταγη κατάσταση είναι που τον κάνει να μοιάζει δαιμονικός: μια ύπαρξη που ποτέ δεν αναπαύεται και ποτέ δεν χορταίνει, αλλά εάν δεν θέσει φρένο θα αναζητήσει το παραπάνω, το άρρωστο.
Όλοι όμως είμαστε αμαρτωλοί και με ροπή προς το σκοτάδι. Η ίδια δυνατότητα πτώσης κατοικεί σε κάθε καρδιά. Κανείς δεν σώζεται επειδή απλώς είναι πιο ήρεμος ή πιο ηθικός. Μπαίνει το φρένο της χάριτος του Θεού, που φωτίζει το βλέμμα και επαναφέρει τον άνθρωπο από την ασθενή σκέψη, στην σχέση με τον Θεό. Η χάρη δεν αφαιρεί την επιθυμία, αλλά την μεταμορφώνει, ώστε να γίνει αγάπη και όχι πάθος. Η εγκράτεια είναι το απόλυτο κλειδί. Το κλειδί που επαναφέρει την χάρη του Θεού και ισορροπεί τον εαυτό. Συνειδητοποιώντας το λάθος και ασκώντας την εγκράτεια, ο άνθρωπος αρχίζει να θέλγεται από το Φως. Απομακρύνεται από το πάθος, και εθίζεται στην χάρη του Θεού. Αυτή μας μαθαίνει όλους να εγκρατευόμαστε. Χωρίς εγκράτεια, όλα είναι άνοστα. Με αυτή, και το λίγο αποκτά νόημα. Χωρίς αυτή… γινόμαστε ακόρεστα τέρατα.
Η θεραπεία στην δαιμονική καταδυνάστευση των πάντων είναι η σταυρική ζωή. Αυτή είναι η θυσία! Να μάθω να δίνω με ταπείνωση παύοντας να είμαι το κέντρο καλοπέρασης. Η αυταπάρνηση θεραπεύει, καθώς αφήνω τον άλλον ελεύθερο να ζήσει. Τότε γεννιέται η αληθινή αγάπη, η οποία σέβεται το σώμα της συζύγου και προστατεύει το οποιοδήποτε παιδί. Τότε η αγάπη δεν εξουσιάζει αλλά υπηρετεί. Η αγάπη δεν λέει «σε έχω», αλλά εξομολογείται «σε αγαπώ». Εκεί ο άνθρωπος παύει να γίνεται δαίμονας και ξαναγίνεται εικόνα Θεού, γιατί μαθαίνει να υπάρχει όχι καταναλώνοντας μέχρι θανάτου τον άλλον, αλλά προσφέροντας κάτι από τον εαυτό του. Και μόνο αυτή η θυσιαστική αγάπη μπορεί να νικήσει την πλεονεξία που γεννά τον φόνο ψυχών και σωμάτων.