-Κείμενο: Γεώργιος Μιχαηλίδης, Θεολόγος-
Υπάρχει η μεγάλη πλάνη στην πνευματική ζωή να νομίζει ο άνθρωπος ότι ο Θεός είναι μακριά μέχρι να γίνει άξιος να Τον πλησιάσει. Αντίθετα, η αλήθεια της Εκκλησίας είναι ακριβώς διαφορετική. Δεν κινείται πρώτα ο άνθρωπος προς τον Θεό αλλά ο Θεός προς τον άνθρωπο. Αυτή είναι ολόκληρη η θεία οικονομία, δηλαδή το σχέδιο της σωτηρίας. Ο Χριστός κατέβηκε μέσα στην πτώση του ανθρώπου, μέσα στην φθορά και στον θάνατο, όχι όταν ο άνθρωπος έγινε άγιος αλλά ενώ ήταν ακόμη τραυματισμένος από την αμαρτία. Και όμως υπάρχει ένα μυστήριο μέσα στην ζωή κάθε ανθρώπου. Υπάρχει η ώρα συγκίνησης της καρδίας. Η στιγμή όπου ο άνθρωπος θα μπορέσει να δει πραγματικά τον Χριστό. Διότι ο Θεός μπορεί να βρίσκεται χρόνια δίπλα του και εκείνος να μην Τον αναγνωρίζει ακόμη. Όχι επειδή ο Θεός απουσιάζει αλλά επειδή η καρδία παραμένει κλειστή μέσα στην αυτάρκεια, στον θόρυβο και στην πνευματική νέκρωση. Πολλές φορές χρειάζεται να συντριβεί ο άνθρωπος, να δει την αδυναμία του, να καταλάβει ότι χωρίς την χάρη δεν μπορεί να ζήσει αληθινά, ώστε να αρχίσει να αναγνωρίζει την παρουσία του Θεού μέσα στην ζωή του. Και τότε ακόμη και μία μικρή στιγμή μπορεί να γίνει αποκάλυψη. Μία λέξη της Αγίας Γραφής, μία προσευχή μέσα στην νύχτα, μία ακολουθία, μία συνάντηση, μία σιωπή αποκαλύπτουν την πραγματικότητα του Κυρίου. Διότι ο Χριστός βρισκόταν ήδη εκεί και περίμενε την ώρα όπου η καρδία θα μπορέσει να Τον γνωρίσει.
Ο Θεός έγινε άνθρωπος, ο άσαρκος Λόγος σάρκα εγένετο. Δεν έμεινε έξω από την ανθρώπινη τραγωδία ούτε στάθηκε από απόσταση απέναντι στην πτώση. Μπήκε μέσα στην ιστορία, δηλαδή μέσα στον πόνο, μέσα στην φθορά, χωρίς να γίνει κοινωνός της αμαρτίας. Από εκείνη την στιγμή η ανθρώπινη φύση ενώθηκε ασυγχύτως, ατρέπτως, αναλλοιώτως και αδιαιρέτως με την θεότητα στο πρόσωπο του Θεανθρώπου Χριστού. Γι’ αυτό ο Χριστός δεν είναι ιδέα ηθικής βελτιώσεως, ούτε αφηρημένη θρησκευτικότητα προσωπικής επίτευξης χρόνων άσκησης. Είναι Πρόσωπο ζωντανό και παρών στους αιώνες. Είναι Αυτός που εισέρχεται μυστικά μέσα στην ζωή του ανθρώπου ακόμη και όταν εκείνος δεν Τον αναγνωρίζει. Χωρίς βία εισέρχεται, αλλά βρίσκοντας κάποιο μικρό παραθύρι δεκτικότητας.
Πόσες φορές οι άνθρωποι βρεθήκαμε σε κατάσταση πνευματικής διαλύσεως, παρόλαυτά μια μυστική φράση αντήχησε μέσα μας σαν κάλεσμα. Έτσι νοιώθουμε ότι το οτιδήποτε μας στρέφει προς Εκείνον. Μια συνάντηση γίνεται αφορμή μετανοίας. Μια προσευχή λίγων λέξεων αλλάζει ολόκληρη την εσωτερική πορεία. Ένα απόσπασμα της Αγίας Γραφής ανοίγει δρόμο εκεί που υπήρχε αδιέξοδο. Η γεύση της θείας λατρείας, ένα τροπάριο, γίνονται τόποι επισκέψεως της ζωηρής άσβεστης Χάριτος. Και ο δυστυχής θρησκευτικός άνθρωπος νομίζει πως όλα αυτά είναι τυχαία, δεδομένα, ή προσωπικά του κατορθώματα. Πραγματικά ζούμε θεοφάνειες χωρίς να το αντιλαμβανόμαστε, όμως γυρίζοντας πίσω σε κάθε αναζήτηση τα γεγονότα διηγούνται την παρουσία του Θεού. Ο Χριστός εμφανίζεται ακόμα και μέσα από την αμαρτία. Κανένας θάνατος και κανένα κοσμικό γεγονός δεν μπορεί να “σκοτώσει” τον Χριστό. Εμφανίζεται παντού δημιουργώντας ζωή! Δημιουργεί ο Θεός ευκαιρίες αγάπης και ελπίδας. Ακόμη και από τον θάνατο των συντριμμιών γεννά ζωή. Δεν εμποδίζεται ο Θεός από τίποτα, πάρα μόνο από την ελευθερία μας.
Όμως μέσα στην ζωή της Εκκλησίας τίποτε δεν είναι τυχαίο όταν ενεργεί η θεία πρόνοια. Ο Χριστός είπε «οὐ δύνασθε ποιεῖν χωρὶς ἐμοῦ οὐδέν». Δεν είπε ότι ο άνθρωπος δυσκολεύεται χωρίς τον Θεό αλλά ότι δεν μπορεί να έχει αληθινή ζωή χωρίς Αυτόν. Διότι η ζωή δεν είναι αυτονομημένη κατάσταση αλλά κοινωνία με την πηγή της ζωής. Η αμαρτία λοιπόν δεν είναι απλώς παράβαση ηθικών κανόνων και νόμων. Είναι απομάκρυνση από την όντως ζωή. Είναι διάσπαση της κοινωνίας του ανθρώπου με τον Θεό. Και γι’ αυτό ο άνθρωπος όσο περισσότερο βυθίζεται στα πάθη τόσο περισσότερο αισθάνεται εσωτερικό θάνατο ακόμη και αν εξωτερικά φαίνεται δυνατός. Απομακρύνεται ο άνθρωπος από την ελευθερία, φτάνοντας στο σημείο να μην θέλει να ελευθερωθεί.
Εδώ ακριβώς αποκαλύπτεται το μέγεθος του ελέους του Θεού, διότι η Χάρις δεν λειτουργεί μόνο ως ανταμοιβή των καλών αλλά ως θεραπεία των ασθενών. Ο Χριστός δεν ήλθε να καλέσει δικαίους αλλά αμαρτωλούς σε μετάνοια, σε αλλαγή ζωής. Αυτό δεν είναι σχήμα λόγου αλλά είναι το πυρηνικό νόημα του Ευαγγελίου. Ο άνθρωπος μπορεί να βρίσκεται στον βούρκο των παθών και μέσα σε μία στιγμή να αρχίσει να μεταστρέφεται εσωτερικά. Όχι επειδή απέκτησε ξαφνικά δική του δύναμη αλλά επειδή άγγιξε την καρδιά του η άκτιστη ενέργεια του Θεού. Η σωτηρία στην Ορθόδοξη Εκκλησία δεν είναι νομική δικαίωση αλλά πραγματική θεραπεία και ανακαίνιση του ανθρώπου. Εμφανίζεται ο Χριστός πάντα την στιγμή που θα τον έχουμε ανάγκη, θα του δώσουμε χώρο μέσα μας και θα αποκαλύψει την μεγαλοσύνη της κοντά του γλυκύτητας.
Η μετάνοια δεν είναι ψυχολογική-συναισθηματική ενοχή, αλλά είναι αλλαγή νοός και καθαρμός της καρδίας. Είναι η επιστροφή του ανθρώπου προς τον τρόπο υπάρξεως για τον οποίο δημιουργήθηκε. Και αυτό αρχίζει πολλές φορές αθόρυβα: όταν γίνει μια μικρή αντίσταση απέναντι στην αμαρτία, μια ειλικρινή εξομολόγηση, μια κραυγή απελπισίας που γίνεται προσευχή. Ο Χριστός είναι παρών ακόμα και σε ένα μόνο δάκρυ που βγαίνει αληθινά από την καρδία. Εκεί βρίσκεται ο Χριστός ζωντανός αιώνια! Διότι ο Θεός ενεργεί μυστικά μέσα στον πλασμένο κόσμο χωρίς να καταργεί την ελευθερία του ανθρώπου. Στέκεται έξω από την θύρα της καρδίας και κρούει ευγενικά. Δεν εισβάλλει βίαια αλλά αναμένει ειρηνικά. Ακούει τον πόνο και θα παρέμβει μόνο όταν έρθει η στιγμή: Η στιγμή του προσωπικού θανάτου της αμαρτίας, της θεϊκής ελευθεροποιού αναγέννησης.
Ο πνευματικός αγώνας του χριστιανού δεν είναι απόδειξη αγιότητας. Αποτελεί απόδειξη ότι η ψυχή ακόμη μάχεται. Οι πτώσεις δεν σημαίνουν πάντοτε μόνιμη αποκοπή από τον Θεό. Είναι κομμάτια που θα πατήσει ο αγωνιστής χριστιανός καί θά χτίσει τους δρόμους της επιστροφής. Η αμετανοησία είναι ο πραγματικός θάνατος, ή ευαγγελικά λέγεται βλασφημία του Αγίου Πνεύματος. Όσο ο άνθρωπος επιστρέφει, όσο ζητά έλεος, όσο δεν παραιτείται, η χάρις εργάζεται δυναμικά ανανεώνοντας τον έσω κόσμο του. Η Εκκλησία δεν υπόσχεται εύκολη ψυχολογική ανακούφιση. Υπόσχεται όμως ουσιαστική ανάσταση με διάρκεια. Υπόσχεται ότι ο θάνατος δεν έχει τον τελευταίο λόγο. Υπογράφει για την αλλαγή ολόκληρης της ψυχής. Καμία πτώση δεν είναι ισχυρότερη από το έλεος του Θεού όταν υπάρχει διάθεση για μετάνοια. Και ίσως το μεγαλύτερο μυστήριο είναι αυτό: ο Χριστός βρίσκεται πολλές φορές δίπλα μας πολύ πριν Τον αναζητήσουμε εμείς. Αναμένει να τον καλέσουμε. Ακόμα και στην πτώση, είναι εκεί. Ήρθε να μας επιστρέψει, απλά περιμένει να τον θελήσουμε και να τον ποθήσουμε. Άπλωσε το χέρι, γιατί ο Χριστός το έχει απλώσει ήδη!