-Κείμενο: Γεώργιος Μιχαηλίδης, Θεολόγος-
Ξεκινώ με τον τίτλο κάπως ειρωνικά, θέλοντας να πω ότι πολλές φορές διυλίζουμε υπερβολικά την ψυχική μας κατάσταση. Εάν ήταν τζιτζίκι, σίγουρα θα του είχαμε κάνει τόσο λεπτομερή ανατομία, με αποτέλεσμα να έχει χαθεί πλέον η μορφή του εντόμου. Νομίζω ότι με αυτή την υπερανάλυση της ψυχής σκοτώνεται η ωρίμανση που φέρνει μέσα μας ο χριστιανικός αγώνας. Διαπιστώνουμε ότι φτάνουμε σε σημεία να ασχολούμαστε συνεχώς με ελαττώματα ή αυτοβελτιωτικά σόου και δεν βιώνουμε τελικά την μεταμορφωτική και ανανεωτική χάρη του Θεού, η οποία γεμίζει την ζωή μας ελπίδα. Θα μπορούσε κανείς να ξεκινήσει από την Φροϋδική, την Λακανική και την σύγχρονη ψυχοθεραπευτική σκέψη. Βέβαια, ο Γιούνγκ φαίνεται πως είναι και αυτός αγαπητός σε θρησκευτικά περιβάλλοντα. Έχουν προσφέρει αυτοί οι επιστήμονες ισχυρά εργαλεία. Εξηγούν πλευρές του ανθρώπινου ψυχισμού με πρακτικότητα και ορθολογισμό. Όμως, παρά την αξία τους, το συνολικό τους κίνητρο παραμένει απομακρυσμένο από το θείο. Δεν έχουν ως σκοπό τον Θεό, και εδώ ακριβώς βρίσκεται το όριό τους. Προσπαθούν να φτάσουν τα βάθη του ανθρώπου, κάτι που δεν τελειώνει ποτέ, και από την κατάχρηση οδηγούνται σε τρόπους υλιστικής αυτοθέωσης με διάθεση πλεονεξίας. Τρόποι να φάμε ξανά από το δέντρο της γνώσης του καλού και του κακού χωρίς να είμαστε έτοιμοι. Κάτι τέτοιο βέβαια αποδεικνύεται ανώφελο και εντελώς βλακώδες, αλλά επαναλαμβάνεται γιατί εξυπηρετεί το εκλογικευμένο πνεύμα της εποχής μας. Συνέχεια καταλήγουμε να μιλάμε για λάθη ή για βελτίωση, χάνοντας την ουσία που είναι το πρόσωπο του Χριστού. Αναφερόμαστε γύρω από τον εαυτό μας, χωρίς να κάνουμε λόγο για την εξωτερίκευση και την θυσία του εαυτού μας.
Είναι όλοι οι άνθρωποι φτιαγμένοι για την αυτογνωσία; Εάν με ρωτάς, όχι. Δεν μπορούμε όλοι να καλλιεργήσουμε την βαθιά γνώση του εαυτού. Αλλά, κάλλιστα μπορούμε να μετέχουμε στην αρετή, στον καλό εθισμό του Αγίου Πνεύματος, μιας και αυτό είναι το ουσιαστικό κομμάτι της ζωής του ανθρώπου: η πορεία προς το καθ’ ομοίωσιν. Να μάθουμε να πράττουμε και να υπακούμε στο καλό. Εν μέρει μέχρι τα κομμάτια του εαυτού να βρουν την θέση τους και να μπούμε σε αρχή εσωτερικής συγκρότησης, έχουμε ανάγκη από ψυχαναλυτικά εργαλεία. Αλλά από την άλλη, δεν είναι ο κύριος σκοπός της ζωής η ψυχανάλυση, η οποία οδηγεί σε ατελείωτη “νεκροψία” της ανθρώπινης ψυχής. Ένα όμορφο παράδειγμα ενός φίλου είναι ότι η ζωή μοιάζει με ένα απύθμενο πυθάρι. Δεν ξέρουμε από ποιο σημείο ξεκινάμε, όμως βλέπουμε σιγά σιγά το φως όσο ανεβαίνουμε. Όσο προχωράμε βλέπουμε το χάος που αφήνουμε πίσω, αλλά και αντίστοιχα, εάν κοιτάξουμε πάνω καταλαβαίνουμε ότι υπάρχει πολύς δρόμος για το φως. Προς το φως, η έξοδός μας στον θεϊκό-πραγματικό κόσμο, γίνεται σιγά σιγά. Δεν μας δίνεται όλο μονομιάς, αλλά όσο αντέχουμε σταδιακά κατακτούμε κορυφές. Κάθε φορά λέμε έφτασα, αλλά κάτι τέτοιο είναι δόλωμα-τρικ του Θεού για να οδηγηθούμε από την ψυχανάλυση του εαυτού, στην εμπειρία και βίωση του Χριστού. Για να μην παρατήσουμε την γεύση του πνευματικού αγώνα της εξέλιξης. Δεν φτάνουμε, όμως φτάνουμε στην νέα ζωή, εγκαταλείποντας κομμάτια του θανατικού παρελθόντος.
Όταν αρχίσει να εμμένει κάποια στιγμή ο άνθρωπος, συχνά φτάνει σε μια φάση εσωτερικής σύγχυσης. Τότε θέλει να ελέγξει τα πάντα: τον εαυτό του, τους άλλους, τα γεγονότα, ακόμη και την εξωτερική πορεία του κόσμου. Αρχίζει η ματιά του να στρέφεται προς τον Θεό, όχι με εμπιστοσύνη, γιατί το τιμόνι του εαυτού το κρατά εμμονικά ο ίδιος ο άνθρωπος. Θα λέγαμε στρέφεται περισσότερο με αγωνία και καχυποψία προς τον Θεό. Δεν πιστεύει ότι μπορεί να «αφεθεί» σε κάποιον άγνωστο Πατέρα. Δεν εμπιστεύεται τη θεία ενέργεια, και έτσι επιχειρεί να λύσει όλα τα γεγονότα μόνος του. Αυτό συμβαίνει γιατί τα εργαλεία που έχουμε καταλήγουν σε ένα κυνήγι αυτογνωσίας και όχι θεογνωσίας. Αυτή η στάση, όμως, καθυστερεί την προσωπική πνευματική πρόοδο, παγώνει την εσωτερική προκοπή και τελικά δεν ωφελεί.
Διαπιστώνουμε ότι ο άνθρωπος, που προσπαθεί να θεραπευτεί χωρίς τον Θεό, δεν είναι τίποτα περισσότερο από ένα σκεύος άδειο. Αν αποσυρθεί το Άγιο Πνεύμα, μοιάζει με έναν τεντζέρη. Μένει άδειος και χωρίς ζωή. Με την έλευση του θεϊκού φωτός, ο άνθρωπος γίνεται θεϊκή έμψυχη κατασκευή. Αρχίζει μέσα του να δημιουργείται ζωή, και ανάλογα τα βιώματα που έχει, τις πληγές, τις εμπειρίες του, διαμορφώνεται μια μοναδική, ανεπανάληπτη αυθεντική προσωπικότητα. Όχι ως κατασκευή του εγώ, αλλά ως καρπός θεϊκής ενεργής σχέσης ειλικρίνειας.
Δεν είναι ο στόχος μας να αναλύσουμε ψυχαναλυτικά τα πάθη, ούτε να τα διαχειριστούμε απλώς ως αρνητικά συμπτώματα με επιπτώσεις. Το ζητούμενο είναι βαθύτερο: να στραφούμε στην προσευχή, να ζήσουμε τον Θεό εμπειρικά, να περάσουμε από τον στοχασμό των ιδεών στη γεύση των μυστηρίων. Μόνο γνωρίζοντας τον Θεό μπορούμε να γνωρίσουμε πραγματικά τον εαυτό μας. Διαφορετικά, θα συνεχίσουμε να ψάχνουμε ασταμάτητα, ψυχαναλυτικές θεωρίες, νέα συστήματα, δημοφιλείς δασκάλους, βαδίζοντας τελικά σε μονοπάτια απιστίας προς τον Θεό και την δύναμή του. Ο Δημιουργός είναι εκείνος που κατέχει το εγχειρίδιο χρήσης των όντων, και μας δίνει την γνώση του εαυτού μας καθόσον πλάθουμε με την χάρη του Αγίου Πνεύματος τα χαρίσματα του Θεού μέσα μας.
Τα εργαλεία που διαθέτει ο Χριστιανός άνθρωπος μπορούν να τον προστατεύσουν από την αυτοθέωση, και στεκόμενος κοντά στον Θεό ελευθερώνεται από τις ειδωλικές σκιές του εαυτού. Ζει μια ζωή αγάπης. Όχι εξαρτημένη από κάθε φιλόσοφο δημαγωγό που υψώνει τη δική του μικρή αυτογνωστική «θρησκεία». Μόνο όταν ο Θεός φωτίσει τον άνθρωπο, τότε αλλάζει ο τρόπος οπτικής του κόσμου, και συμπληρώνονται τα κομμάτια του υπαρξιακού παζλ. Κάποια πράγματα παύουν να μας φαίνονται όπως πριν βουνά. Ξεκλειδώνουν εσωτερικά βάθη, και αρχίζει μια αληθινή κάθοδος στην ψυχή. Όχι για να εγκλωβιστεί εκεί, αλλά για να μεταμορφωθεί με την χάρη του Θεού προς το γνήσιο και, μέσα από την αγάπη, να δοθεί σε όλον τον κόσμο.